Peuker Zygmunt Kazimierz

Zygmunt Kazimierz Peuker – wychowanek Szkoły Górskiego, absolwent SGH na całe życie związany z Głównym Urzędem Statystycznym, w którym zajmował kierownicze stanowiska traktując przy tym statystykę jako powołanie.

Był drugim dzieckiem Franciszka i Leokadii z Kosińskich . Po trzyoddziałowej szkole przygotowawczej i nauce w domu został uczniem Państwowego Gimnazjum im. Tadeusza Czackiego w Warszawie. Ukończył je w roku 1937 tzw. małą maturę a dalszą naukę – idąc śladem starszego brata Zbigniewa – kontynuował w Liceum Matematyczno-Fizycznym pod wezwaniem św. Wojciecha, potocznie zwaną szkołą Wojciecha Górskiego. W maju 1939 r. zdążył jeszcze otrzymać maturę, ostatnią w w oryginalnym budynku szkoły powstałej jeszcze w XIX wieku. W połowie sierpnia tegoż roku został wcielony do Junackich Hufców Pracy budujących umocnienia pod Częstochową. Po wybuchu wojny powrót do domu w Warszawie zajął mu dwa i pół miesiąca. W połowie 1940 r. podjął pracę w prywatnej firmie Dom Handlowy Wacława Dzierżawskiego przy ul. Długiej 28. W 1942 r. rozpoczął studia w I Miejskiej Szkole Handlowej kierowanej przez Edwarda Lipińskiego, która faktycznie była tajną SGH. Do wybuchu powstania zaliczył dwa lata na tej uczelni.

Powstanie warszawskie rodzina Peukerów przeżyła na Powiślu. 6 września 1944 r. został wywieziony z rodzicami do obozu przejściowego w Pruszkowie, skąd sam trafił do obozu pracy przymusowej w Stolp-Reitz (Rędzików k. Słupska). 4 marca 1945 r. odzyskał wolność i w połowie miesiąca był już w Warszawie. Jeszcze w 1945 r. został studentem III roku SGH, zaliczył niemal w całości ten ostatni wówczas rok studiów, uzyskując absolutorium. Będąc studentem trafił do pracy w GUS. 1 sierpnia 1945 r. rozpoczął pracę w Wydziale Statystyki Przemysłowej (przekształconym później w Departament). Został w nim naczelnikiem Oddziału (potem Wydziału) Produkcji Przemysłu i Średniego W Departamencie Statystyki Przemysłowej Peuker pracował do 14 XI 1952. Równocześnie przez kilka lat był asystentem w Katedrze Statystyki SGH, a później będąc pracownikiem GUS prowadził ćwiczenia ze statystyki przemysłowej dla studentów SGPiS.

W listopadzie 1952 r. otrzymał stanowisko naczelnika Wydziału Programów i Metodologii w organizowanym Departamencie Koordynacji. W 1955 r. został wicedyrektorem Departamentu Opracowań Zbiorczych, a w 1957 r. wicedyrektorem Departamentu Koordynacji Prac Statystycznych i Informacji. W 1959 r. objął stanowisko dyrektora Departamentu Statystyki Pracy i Płac. Pracował tam niemal 11 lat. W1971 r. trafił do Zakładu Badań Statystyczno-Ekonomicznych GUS i PAN, gdzie pracował jako analityk do końca października 1974 r. kiedy to kierownictwo Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemu Państwowej Informacji Statystycznej GUS zaproponowało Peukerowi podjęcie pracy w nowo otwartej Pracowni Systemu Informatycznego „Słownik”. Pracował tam do końca 1982 r. Na emeryturę przeszedł na własne życzenie pistując aktualnie stanowisko kierownika Pracowni Języka Problemowego przy GUS. Jednak już we  wrześniu 1983 r. podjął pracę w Dziale Gromadzenia Zbiorów w Centralnej Bibliotece Statystycznej im. S. Szulca i pracował tam w pełnym wymiarze do końca 1990 r., a później na 3/4 etatu.

Zygmunt Peuker chociaż zrezygnował z kariery naukowej to jednak kontynuował działalność dydaktyczną i popularyzatorską w zakresie statystyki. Na kursach szkoleniowych i dokształcających prowadził wykłady ze statystyki przemysłowej, statystyki pracy i statystyki opisowej (głównie z zakresu teorii statystyki). Przez kilka lat był nauczycielem statystyki w szkołach pomaturalnych. Na Politechnice Warszawskiej i w innych uczelniach nauczał teorii statystyki na kursach magisterskich. Opracowywał również programy nauczania statystyki dla ośrodków kształcenia pracowników w różnych resortach i instytucjach spółdzielczości, administracji terenowej i innych. Szczególnie bliskie kontakty utrzymywał z Zarządem Szkół GUS, któremu podlegała sieć techników statystycznych, utworzonych w celu uzupełnienia luk w kadrze pracowniczej w rozbudowywanej statystyce terenowej. Prezes GUS powołał Zygmunta Peukera do Rady Naukowo-Programowej kursów prowadzonych przez Dyrekcję Szkolenia Ekonomicznego PTE. Podobne funkcje pełnił również w innych gremiach urzędów.

Wiedzę statystyczną przekazywał i popularyzował poprzez publikację tekstów. Na swym koncie ma ponad 320 pozycji, w tym ponad 120 artykułów w „Wiadomościach Statystycznych”. Był autorem nie tylko recenzji, omówień, sprawozdań, ale również większych pozycji, w tym podręczników statystyki. Jego podstawowe dzieło „Statystyka” miało w latach 1967—1993 czternaście wydań o łącznym nakładzie ok. 400 tys. egzemplarzy i cieszyło się dużym uznaniem. W dorobku autorskim są też liczne skrypty, materiały dydaktyczne i pomoce naukowe do nauczania statystyki, książki popularnonaukowe z tej dziedziny oraz tłumaczenia publikacji z języków obcych (głównie z niemieckiego), hasła w encyklopediach i słownikach statystycznych.

Miał rozległe zainteresowania. Jego domowe zbiory biblioteczne i archiwalne przekraczały 4 tys. tomów. Poważną ich część stanowiły varsaviana, był bowiem wielbicielem swego rodzinnego miasta, a jego wiedza na temat stolicy i jej dziejów była imponująca. Słusznie też uważał się za bibliofila, pasjonował się historią i literaturą. Był także melomanem i miłośnikiem muzyki poważnej. Z Warszawą związane były także jego występy estradowe. Przez pewien bowiem czas publicznie wygłaszał monologi Wiecha, którego twórczość darzył dużym sentymentem. Jako rodowity warszawianin świetnie operował stołecznym żargonem, co w połączeniu z jego charakterystyczną sylwetką i stylową interpretacją wywoływało aplauz słuchaczy.

Jako jednostka aktywna, ciekawa świata i ludzi, Peuker nie ograniczał się do życia osobistego i pracy zawodowej. Jego działalność społeczna miała szeroki zakres. Należał do wielu organizacji i stowarzyszeń i był w nich aktywnym członkiem, często działaczem. Aktywnie działał w Polskim Towarzystwie Statystycznym, Polskim Towarzystwie Ekonomicznym, Towarzystwie Wychowańców Szkół Wojciecha Górskiego . Należał też do Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Towarzystwa Przyjaciół Warszawy, Związku Zachodniego, Stowarzyszenia Autorów Polskich, a ponadto do Związku Zawodowego Pracowników Państwowych i Społecznych, PCK, TPPR i PTTK. Pierwszoplanową rolę odgrywało i najważniejsze dla niego było PTS, albowiem można powiedzieć, że statystce Peuker poświecił cała swoje życie. Zapisał się do niego już w 1949 r. Po reaktywacji w 1981 r. od razu do niego wrócił i i piastował w nim rożne ważne funkcje, pozostając członkiem do śmierci. Był też członkiem redakcji Biuletynu Informacyjnego PTS publikując w nim wiele tekstów. Należy uznać go również za inicjatora i animatora idei powoływania Szkolnych Kół PTS, wykorzystujących swoją popularność wśród młodzieży. Wchodził również w skład Komisji Historycznej RG PTS, która doprowadziła do wydania w 1992 r. monografii „Polskie Towarzystwo Statystyczne 1912 -1992”. Wśród autorów tego dzieła był Peuker, który opracował jego cztery rozdziały obejmujące dzieje Towarzystwa w latach 1939—1992.

Pomimo, że w Szkole był Górskiego spędził tylko 2 lata miał do niej głęboki sentyment i zachowywał głęboką estymę do jej twórcy, którego nie mógł już poznać osobiście (Górski zmarł w 1935 r.). Drugim ważnym polem społecznego działania Zygmunta było Towarzystwo Wychowanków Szkoły Górskiego. W wydanej przez Towarzystwo okolicznościowej publikacji pt. „Pamiątka 125-lecia Szkoły Wojciecha Górskiego 1877—2002”, znajduje się kilka tekstów wspomnieniowych jego autorstwa. Z kolegami „góralami” utrzymywał żywy kontakt i wspierał zarząd stowarzyszenia, żywo reagując na każdą podejmowaną inicjatywę.

Dwukrotnie otrzymał resortową odznakę za Zasługi dla Statystyki (srebrną i złotą). Także PTE nadało mu Złotą Odznakę Honorową. Cieszył się specjalnie ze złotej odznaki „Za zasługi dla województwa warszawskiego” oraz tytułu Honorowego Członka PTS. Dyplomami i medalami uhonorowały go Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne a także Ośrodek Dokształcania i Doskonalenia Kadr Ministerstwa Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych. W roku 1968 odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a wcześniej Srebrnym (1956 r.) i Złotym Krzyżem Zasługi (1964 r.). Otrzymał też brązowy medal „Za zasługi dla obronności kraju”, Medal 10-lecia i 40-lecia PRL, Odznakę 1000-lecia Państwa Polskiego i Odznakę Honorową Zasłużonego Pracownika Państwowego. Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich wyróżniło go z kolei swym medalem „W dowód uznania”.

W roku 1946 Zygmunt Peuker poznał pracującą w GUS przez krótki okres pannę Barbarę Budkiewicz. W czerwcu 1949 r. zostali małżeństwem. Dochowali się dwóch córek i doczekali dwóch wnuczek.

W opracowaniu biogramu Zygmunta Peukera m. in wkorzystane zostały informacje zawarte w wyczerpującym opracowaniu Andrzeja Jopkiewicza,  za co serdecznie dziękujemy.

wb