Zalewski Andrzej

 Andrzej Zalewski, legenda polskiego dziennikarstwa, był niedościgłym wzorem dla kilku pokoleń dziennikarzy i bardzo cenionym członkiem Stowarzyszenie Dziennikarzy im. Władysława Reymonta. Z wykształcenia magister inżynier rolnictwa, popularny dziennikarz radiowy i telewizyjny, ekolog. Propagator ochrony przyrody, naturalnego środowiska, ekologicznego rolnictwa, ekoturystyki i stylu życia w powiązaniu z meteorologią.Rodzice Andrzeja, Teodor, z zawodu muzyk, i Janina Zalewscy, prowadzili w Warszawie, przy ulicy Świętokrzyskiej 16 otwarty dom, wypełniony atmosferą artystyczną i muzyczną. Stąd też jego umiejętność gry na fortepianie oraz stałe zainteresowania muzyczne. O latach szkolnych Andrzeja Zalewskiego pisze dziennikarka Joanna Radziewicz w Rolniczym Magazynie Elektronicznym:

Swoją edukację rozpoczął pod koniec lat dwudziestych XX wieku w prywatnym przedszkolu Wojciecha Górskiego. Jego ukończenie dawało możliwość kontynuowania nauki w szkole powszechnej. Marzeniem ojca było, aby starszy syn poszedł w jego ślady i został muzykiem. Zapisał go nawet do szkoły muzycznej. Niestety brak wytrwałości w rozwijaniu zdolności muzycznych doprowadził do zawieszenia tej formy działalności. Kolejnym etapem w życiu młodego Andrzeja Zalewskiego była nauka w słynnym warszawskim gimnazjum Wojciecha Górskiego, która była kuźnią wybitnych talentów. Mimo bardzo surowych reguł szkoła nie tylko uczyła i wychowywała, ale też pozwalała na rozwój zainteresowań artystycznych i intelektualnych swoich uczniów. Każdy, kto wykazał się ambicją i uporem w zdobywaniu wiedzy mógł liczyć na pomoc właściciela placówki, w tym także materialną. Wojciech Górski z własnych funduszy pokrył koszty nauki 180 dzieci z ubogich rodzin. Szkoła była jedną z tych, które położyły największe zasługi dla polskiej oświaty w okresie tajnego nauczania. Jej nauczyciele i wychowankowie brali aktywny udział w walkach podczas drugiej wojny światowej, wielu z nich oddało życie za ojczyznę. Wśród uczniów można wymienić wiele sławnych nazwisk takich jak: kardynał Stefan Wyszyński, Mieczysław Karłowicz, Jan Adam Maklakiewicz, Karol Małcużyński, Leon Manteuffel czy Stanisław Dubois.

W czasie niemieckiej okupacji Andrzej Zalewski uzyskał na tajnych kompletach szkoły Wojciecha Górskiego świadectwo dojrzałości. Figuruje w wykazie maturzystów (l.p. 202) szkoły z okresu tajnego nauczania w latach 1940 – 1944. Działał w konspiracyjnym Związku Harcerstwa Polskiego. Od 1942 przebywał w majątku Czajęcice pod Opatowem pełniąc funkcję administratora Współdziałał z oddziałami Armii Krajowej „Ponurego” i „Nurta” osadzonymi w lasach świętokrzyskich. Dotyczyło to aprowizacji, logistyki, oraz przerzutu i ukrywania na terenie Chybia, Pawłowa, Rzepina i innych wsi zdekonspirowanych żołnierzy AK .

Po zakończeniu wojny podjął studia wyższe na wydziale rolnym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, uzyskując w 1949 tytuł magistra inżyniera rolnictwa. W czasie studiów współpracował z Gazetą Ludową, codziennym pismem Polskiego Stronnictwa Ludowego, na którego czele stał wówczas Stanisław Mikołajczyk. Już w 1949 rozpoczął długoletnią współpracę z Polskim Radiem, które wyemitowało jego pierwszą audycję o potrzebie racjonalnego żywienia krów. W kolejnych latach swoje poranne, rolnicze programy wzbogacił prognozami pogody, ponieważ uważał, że jest to jedna z najważniejszych spraw dla rolników. Pomimo wczesnego czasu emisji i ograniczonego kręgu odbiorców audycje te przyniosły mu już wtedy dużą popularność. Następne programy Andrzeja Zalewskiego to: radiowe Poranne rozmaitości rolnicze (poświęcone wyłącznie rodzinie chłopskiej), telewizyjne Niedzielne biesiady (dla wsi), które przyniosły mu nagrodę Złotego Ekranu Telewizyjnego za indywidualność. o Efeketem rogramu Wczasy pod gruszą (inicjator i propagator wypoczynku na wsi) było to, że już w 1955 r. aż 600 gospodarstw wiejskich zaoferowało usługi agroturystyczne. W przeciwieństwie do wielu innych działaczy medialnych , Andrzej Zalewski nie ulegał wszechobecnej propagandzie i nie spełniał obowiązującej wówczas roli agitatora powszechnej kolektywizacji gospodarstw chłopskich, a skupiał się na tematach merytorycznych. Dostrzegali to odbiorcy jego audycji i swoje uznanie ujawniali w licznych, osobistych listach.

W 1964 r. otrzymał stypendium naukowe od Organizacji Wyżywienia i Rolnictwa Narodów Zjednoczonych oraz od rządu Austrii, a w 1978 od Departamentu Stanu USA. Po powrocie do kraju, został pozbawiony możliwości dalszej współpracy z Telewizją Polską. W 1984 przeszedł na wcześniejszą emeryturę.

Audycję radiową, która zaowocowała ogromną popularnością autora omawia Joanna Radziewicz: W 1988 roku rozpoczął współpracę z IV programem Polskiego Radia, a od 1990 roku zaczęła się ukazywać audycja „Ekoradio”, w której poruszane były problemy związane nie tylko z pogodą, ale też szeroko pojętą ekologią i ochroną przyrody. Autor w charakterystyczny dla siebie sposób pouczał, moralizował i napominał, bywał też patriotycznie sentymentalny i religijnie ckliwy. Celowo używał wielkich słów, potrafił nakrzyczeć, upomnieć rodaków, którzy nie dbali o piękno ojczystej przyrody. Jego kilkuminutowe wejścia na antenę potrafiły skupić wokół odbiorników 18-milionową rzeszę słuchaczy. O jego dużej popularności świadczyły liczne listy i e-maile pisane do redakcji „Ekoradia”, które w swojej treści przejawiały troskę o środowisko naturalne naszego kraju, zawierały słowa poparcia dla działań proekologicznych promowanych i podejmowanych przez autora audycji.(…) Andrzej Zalewski pracował w domu podłączony do komputerów rozgłośni radiowej. O swoich prognozach pogody, które stanowiły zasadniczą część jego wejść antenowych, mówił tak: „Telefonowałem do studia, które łączyło mnie na antenę, a ja mówiłem na przykład: Dzień dobry państwu, mam przed sobą satelitarną mapę pogody i właśnie widzę chmury nad Skierniewicami. Nie chcę zdradzać swoich zawodowych tajemnic, ale mogą powiedzieć, że mam w domu wszystkie niezbędne urządzenia, które pozwalają mi nie tylko korzystać z podstawowego serwisu Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej i, ale w każdej chwili łączyć się z moimi zaprzyjaźnionymi informatorami w niemal całej Europie (…)”.

Sztandarowa audycja Andrzeja Zalewskiego Eko-Radio była emitowana na antenie w ramach programów Lata z Radiem, Sygnałów Dnia oraz Czterech Pór Roku.  Pracował do ostatnich chwil życia. . Andrzej Zalewski zmarł 21 lipca 2011 r., a na warszawskich Starych Powązkach żegnali go : wysłannik przeora jasnogórskiego klasztoru, AK-wcy, dziennikarze, przyrodnicy, leśnicy oraz tłumy sympatyków jego radiowych i telewizyjnych audycji.

Trwałym dziełem, które powstało z inicjatywy i promocji Andrzeja Zalewskiego, jest Święto Polskiej Niezapominajki. Obchodzone corocznie od 2002 r. ma na celu promowanie rodzimej przyrody i jej walorów, potrzeby ochrony naturalnego środowiska oraz zachowania różnorodności biologicznej za pomocą nawet prostych działań jak np. oszczędzanie wody, szanowanie przyrody, nie śmiecenie itp. Również zachowania w pamięci ważnych wydarzeń, sylwetek osób, historycznych miejsc i związanych z nimi okoliczności. Coroczne obchody święta w dniu 15 maja stanowią znakomitą lekcję edukacji dla młodzieży i całej, polskiej społeczności. Według Joanny Radziewicz tak wspominał autor swoją inicjatywę: Nasza niezapominajka jest uzupełnieniem walentynek – mówił pomysłodawca – Stąd też przyszedł mi pomysł wybrania kwiatka, dla mnie szczególnego, bo jest to roślina coraz rzadziej spotykana w Europie Zachodniej z uwagi na zniszczenie chemiczne środowiska. Polska bioróżnorodność jest jeszcze na tyle bogata, że pozwala żyć niezapominajce w lasach, na bagnach, moczarach, przy stawach i rzekach, a także na polach oraz w zacienionych częściach parku.

Pisząc okazjonalny tekst o szkole Wojciecha Górskiego dziennikarz, Ireneusz Zalewski, zauważa wielką serdeczność oraz nostalgię wypowiedzi dawnych jej wychowanków. W rezultacie rozmowy z Andrzejem Zalewskim doznaje jakby olśnienia: Jego opowieść o szkole była tak żarliwa, tak serdeczna, że pozwoliło mi to rozymieć, jaki wpływ na wychowanie młodzieży i jej psychikę miała szkoła i jej dyrektor. Andrzej Zalewski odwoływał się często do „fenomenu szkoły” i uważał. że pobyt w szkole był najpiękniejszym okresem jego życia. Do kiedy zdrowie mu dopisywało bywał w szkole w Pamiątce pragnąc spotykać się z młodzieżą i opowiadać jej, jakie były realia nauki w tej szkole przed wojną. Zorganizował też wystawę fotograficzną dębów, nawiązującą do dębu sadzonego jeszcze przez samego Górskiego. Wciągnął też szkołę do udziału w propagowanym przez Ekoradio „Święcie niezapominajki”.

Czując zapewne gorycz z powodu oporu ówczesnych władz w odniesieniu do reaktywacji szkoły Wojciecha Górskiego potrafił napisać wprost: Dziw bierze, że lepsze warunki dla zakładania dobrych szkół istniały w Warszawie za czasów caratu (kiedy to budowaną szkołę Górskiego) niż obecnie, w sto lat później.

Będąc  członkiem Bractwa Leśnego  za popularyzację tematyki leśnej został w 2003 r. odznaczony Kordelasem  Leśnika Polskiego. W 2007 r.,  podczas Święta Niezapominajki Miasto i Gmina Chmielnik nadały Andrzejowi Zalewskiemu tytuł Hororowego Obywatelstwa.  Za wybitne zasługi dla Polskiego Radia pośmiertnie w 2011 r, odznaczony został przez Prezydenta RP Bronosława Komorowskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Dnia 16 maja 2014 roku, gmina Jedlnia-Letnisko nadała mu pośmiertnie  tytuł Honorowego Obywatela, a na deptaku nad zalewem w Jedlni-Letnisko,  na wielkim głazie odsłonięta  została tablica pamiątkowa jemu poświęcona Zalewskiemu..

W dostępnych źródłach nie natrafiono na informacje o życiu rodzinnym Andrzeja Zalewskiego. 

oprac. Mieczysław Metler